Biografia

Martin Opitz

Bolesławiec  1597- Gdańsk1639

Martin Opitz (1628 nobilitowany z podwyższeniem jego imienia do Opitz von Boberfeld; * 23 grudnia 1597 w Bunzlau, księstwo Świdnicko-Jauerskie; † 20 sierpnia 1639 w Gdańsku) był założycielem Śląskiej Szkoły Poezji, niemieckim poetą i ważny teoretyk baroku i późnego humanizmu. Przez swoich zwolenników uważany był za ojca i odnowiciela poezji niemieckiej. (zdjęcie 1)

Bolesławiec to miasto nad rzeką Bober na Dolnym Śląsku. Od 1945 roku region należy do Polski. Miejsce urodzenia Martina Opitza, Bunzlau, nosi dziś nazwę Bolesławiec, a miastem, w którym zmarł na dżumę w wieku zaledwie 42 lat, był wówczas Gdańsk, obecnie Gdańsk. Około 1600 roku Bunzlau i Śląsk należały do Korony Czeskiej i Habsburgów (mapa powyżej). Zittau i Görlitz (Górne Łużyce) również należały do niego do 1635 roku, po czym stało się Elektoratem Saksonii. Bunzlau pozostawał pod panowaniem Habsburgów aż do wojen śląskich w XVIII wieku.  (Zdjęcie 2)

Śląsk między 1550 a 1650

Po opublikowaniu przez Lutra swoich tez w Wittenberdze w 1517 r., w tej części Europy rozpoczęła się radykalna zmiana, która nie tylko wpłynęła na religię, ale także promowała nowe postawy humanistyczne i tożsamościowe. Kaznodzieje protestanccy sprowadzili tę religię również na Śląsk, a wielu władców nawróciło się. To często prowadziło ich do konfliktu z Habsburgami, którzy byli katolikami. 

Cały region był areną wojny trzydziestoletniej (1618-1648), konfliktu o hegemonię w Świętym Cesarstwie Rzymskim iw Europie, który rozpoczął się jako wojna religijna, a zakończył jako wojna terytorialna. 

Lata 1560-1650 ukształtowały przemiany religijne, które wpłynęły także na społeczeństwo, politykę i kulturę Śląska. Ten niespokojny nastrój i katastrofy (pożary, wojny i zarazy) zainspirowały wiele umysłów w regionie do filozofii, mistycyzmu i poezji.  Wielu pisarzy, muzyków, kaznodziejów, artystów i filozofów stworzyło dzieła dla człowieka  Przybliżanie ideałów, takich jak samostanowienie, wolność, spokój, ale także umiarkowanie emocji i cnoty. Późni humaniści odmówili opowiedzenia się po którejś ze stron w wojnie sekciarskiej, ponieważ byli przekonani, że wszystko, co dobre, można osiągnąć tylko poprzez edukację w duchu tych ideałów  Może powstać. 

Wiele pieśni pokoju zostało napisanych przez czeskich i śląskich muzyków i poetów. Poza tym Opitz pracował na Śląsku  Andreas Scultetus, również z Bunzlau, Jakob Böhme i Valentin Potsender z Görlitz, Angelus Silesius i inni  

1597-1618: Z Bunzlau do szerokiego świata

Martin Opitz urodził się w Bunzlau 23 grudnia 1597 roku. Jego rodzice, rzeźnik Sebastian Opitz i jego pierwsza żona Martha Rothmann, dali mu solidne wykształcenie humanistyczne, ale nigdy nie ukończył pełnego stopnia. Od 1605 uczęszczał do szkoły łacińskiej w rodzinnym Bunzlau i kontynuował naukę szkolną w 1614  Liceum Marii Magdaleny  do Wrocławia.​

W wieku 20 lat Martin Opitz zapisał się jako uczeń do liceum akademickiego w Beuthenein. W następnym roku spędził kilka miesięcy w Görlitz, a następnie w 1618 jakiś czas w domu rodziny von  Tobiasz Scultetus  we Frankfurcie nad Odrą, gdzie pracował jako nauczyciel.  

1618-1621: Heidelberg, Niederlade, Jutlandia

Nieco później, 17 czerwca 1619, jego drogi zaprowadziły go na uniwersytet w Heidelbergu. Studiował tam filozofię, prawo, nauki ścisłe i starożytność.

Jako student w Heidelbergu Opitz poznał  Georg Michael LingelsheimJana GruteraCaspara von BarthaJuliusz Wilhelm Zincgref  oraz  Balthasar Venator, z  założył Koło Poetów w Heidelbergu. Tajny radny elektoratu Palatynatu Lingelsheim zatrudnił Opitza jako guwernera dla swoich synów. Kiedy wojna (30-letnia) dopadła go w Heidelbergu, Opitz wyjechał do Holandii jako prywatny nauczyciel w 1620 roku. Zaprzyjaźnił się na Uniwersytecie w Leiden  Daniela Heinsiusa , którego „Chwała Jezusa Chrystusa” tłumaczył już w Heidelbergu. Rok później Opitz wyjechał do Jutlandii (Dania), gdzie w 1621 napisał swoje dzieło „Wiersze pocieszenia w odrażającej wojnie”, które ukazało się dopiero 13 lat później.  

1622-1623 Transylwania

Na zaproszenie księcia  Wkrótce opuścił Jutlandię dla Gábora Bethlena, aby udać się do Weißenburga w Transylwanii i ponownie tam pracować jako nauczyciel. Opitz wykładał filozofię i nauki ścisłe w Gimnazjum Akademickim w Weißenburgu do 1623 roku. Podczas pobytu w Siedmiogrodzie napisał wiersze Zlatna oraz niedokończoną pracę o starożytności Dacji (Dacia antiqua). Tęsknota za domem, powrócił na Śląsk w 1623 r.  

1623 -1625: Powrót na Śląsk

Tam osiadł w 1624 roku na dworze wrocławskim w służbie księcia  Georg Rudolf von Liegnitz , który w tym czasie sprawował urząd wojewody śląskiego we Wrocławiu.

W 1624 Opitz opublikował swoje główne dzieło,  „Księga poezji niemieckiej” . Opisuje w nim reguły i zasady nowo powstałej poezji górnoniemieckiej, która nie powinna opierać się na tradycyjnym metrum antycznym, ale raczej znaleźć własną formę metryczną zgodną z językiem niemieckim. Na oryginalne dzieło składa się Osiem ksiąg poematu niemieckiego. W 1625 Opitz rozszerzył swoje dzieło o trzy tomy  poemata świecka i duchowa .

1625-1628: Poeta laureatus

Echolyrik trafił także do literatury niemieckich poetów poprzez swoje główne dzieło. Swoim wierszem „Echo oder Wiederschall” Martin Opitz napisał jeden z najczęściej reprodukowanych poematów echa swoich czasów i baroku. 

W 1625 podróżował z nimi  Kacpar Kirchner  do Wiednia. W tym samym roku Opitz napisał wiersz z okazji śmierci arcyksięcia Karola („Epicedium auf Erzherzog Karl von Österreich”), po którym  Cesarz Ferdynand II  14 września 1628 podniesiony do stanu szlacheckiego. Od tego dnia młody poeta Martin Opitz został laureatem poety Martina Opitz von Boberfeld. Jednak sam Opitz nie korzystał z tej nagrody za życia. Pomimo tytułu szlacheckiego, Opitz wciąż musiał walczyć o holistyczne uznanie jako poeta.

1625-1627: Płodne społeczeństwo

Próbował za pośrednictwem swojego przyjaciela  August Buchner  zostać członkiem „Fruchtbringenden Gesellschaft ” z siedzibą w Koethen, ale przyjmowano to z wielką niechęcią. Zwłaszcza Tobias Huebner, wyznawca poezji Aleksandryjczyków, rzucał mu kamieniami. 

Od 1626 do 1632 był tajnym sekretarzem kontrreformacyjnego burgrabiego  Karl Hannibal von Dohna , z którym odbył podróż do Warszawy w 1627 roku. 

To było również przeszkodą dla negatywnego nastawienia Koethena. Hrabia Hannibal budził lęk i był znany z bezkompromisowych prześladowań protestantów.

Opitz musiał czekać kolejne trzy lata, zanim został ostatecznie przyjęty do produktywnego społeczeństwa Koethena. Dopiero w 1629 r. książę wziął  Ludwik I Anhalt-Koethen  go w szanowanym społeczeństwie literackim. Zwłaszcza  Diederich z Werderu  oraz  Friedrich von Schilling  prowadził intensywną kampanię na rzecz Opitz. Kiedy został przyjęty, książę nadał mu nazwę firmy „koronowany” i motto „z tym”. Jako godło przypisano mu drzewo laurowe o szerokich liściach (Laurus nobilis L.).  

1627-1633: w wojennej zawierusze

Od 1627 Opitz był u wrocławskiego malarza  Bartholomäus Strobel  zaprzyjaźniony, któremu zadedykował wiersz „O słynnym Mahlerze, książce artystycznej pana Bartholomeia Strobla”.  Marin Opitz nie stracił z oczu swojej kariery dyplomatycznej, mimo literackiej zajętości.  W 1630 Opitz udał się do Paryża w imieniu Dohny. Tam się nauczył  Hugo Grocjusz  wiem, czyje „O prawdzie religii chrześcijańskiej” przetłumaczył na niemieckie wersety.

 

W zawierusze wojny trzydziestoletniej Hannibal von Dohnas, który za pomocą cesarskich dragonów próbował z okrutną surowością zmusić protestantów do katolicyzmu,  a także obciążył Śląsk wysoką presją podatkową, ostatecznie w 1632 r. ucieka przed wojskami szwedzkimi i ginie w Pradze 22 lutego 1633 r.

1633-1635: w Polsce

W związku z tym Opitz w następnym roku zmienił swojego patrona i wszedł na służbę śląskich, protestanckich książąt piastowskich Legnicy i Brieg (1633-1635),  Książę Johann Christian von Brieg , który po  Pokój praski (1635) między cesarzem a Saksonią, wraz z bratem Georgiem Rudolfem po  Cierń  ( Toruń ) uciekł.

Opitz, który osiadł w Gdańsku, również tam poszedł.

1636-1639: Agent i historiograf króla polskiego

W Gdańsku miał ożywione kontakty z  Bartholomäus Nigrinus , który był wówczas proboszczem kościoła parafialnego św. Piotra i Pawła, a także  Andreas Gryphius  oraz  Christian Hoffmann von Hoffmannswaldau , który uczęszczał do tamtejszego gimnazjum akademickiego. Bartholomäus Strobel wcielił się w postać Martina Opitza w Gdańsku w latach 1636/37. Działał tam jako agent szwedzki. W 1636 wstąpił do służby König  Władysław IV Wasa  RP, który mianował go sekretarzem i polskim historiografem sądowym​

Jako nadworny historiograf Opitz zajmował się poezją staroniemiecką i zaczął studiować  sarmacki  Starożytności i opublikował swoją pracę Annolied w 1639, do której stał się znany jako łacina  komentarz  oddał. Ten rękopis jest obecnie uważany za zaginiony.

1636-1639: ostatnie lata w Gdańsku

Oprócz pracy literackiej w Polsce Martin Opitz kontynuował także zadania dyplomatyczne. Nieustannie dostarczał królowi polskiemu wiadomości i analizy polityczne. W tym samym czasie Szwedzi płacili mu pensję za  Raporty  nad Polską.

Opitz zlecił wydrukowanie we Wrocławiu Davida Müllera i Andreasa Huenefelda w Gdańsku, a w Gdańsku zadedykował hrabinie swój Poemat duchowy  Sibylle Margarethe Dönhoff . Była córką księcia Johanna Christiana von Liegnitz und Brieg, ważnego patrona poety, który, jak już wspomniano, pracował także w Gdańsku, gdzie ostatecznie zmarł. Mąż hrabiny Sybille, hrabia cesarski  Gerharda Dönhoffa,  był także polskim kasztelanem gdańskim, także dyplomatą w służbie króla polskiego i promotorem Opitz.

Martin Opitz zmarł 20 sierpnia 1639 w Gdańsku w wyniku zarazy. Krótko przed śmiercią doprowadził do zniszczenia całej korespondencji politycznej. Grób tego ważnego poety znajduje się do dziś w Marienkirche w Gdańsku.

utwory

„Teutsche Pöemata” i „Aristarchus, znowu pogarda dla Teutscher Sprach”, Straszburg 1624. 

Osiem tomów „Niemiecki poematum rozdawane przez siebie / również powiększone i przeoczone / że poprzednie darmittee nie są identyczne”

Wrocław, 1625.

"De Poätis Germanicis Hujus seculi paecipuis Disserrtatio Compendiaria", 1695. 

„Poemata świecka. Druga część”. Frankfurcie 1644.

Autor pierwszych niemieckich librett operowych „Dafne” (1627) i „Judith” (1635), muzyka do „Dafne” autorstwa  Heinrich Schütz  (nieotrzymany).

Poezja ustawiona na muzykę

Wiele wierszy Martina Opitza było skomponowanych do muzyki.

Heinrich Schütz ułożył do muzyki 12 wierszy w madrygałach. Andreas Hammerschmidt przetłumaczył Hohenlieda i 3 arie, Johann Erasmus Kindermann (1616 - 1655) kompozytor z Norymbergi ułożył kilka wierszy do muzyki w „Opitzianischer Orpheus”.

Znaczenie

Martin Opitz, okrzyknięty przez współczesnych „Księciem i Feniksem Poetów”, zapisał się w historii literatury przede wszystkim dzięki dziele poetologicznemu „Księga poezji niemieckiej”. Już w swojej pracy młodzieżowej „Aristarchus sive de contemptu linguae Teutonicae” (Z pogardy dla języka niemieckiego, 1617) sformułował życzenie, aby język niemiecki stał się językiem sztucznym, który byłby tym samym, co francuski, włoski i poza tym. z cienia łaciny mógł wyjść. W 1624 starał się swoją poetyką ostatecznie ulepszyć poezję niemiecką, czerpiąc z literatury okresu klasycznego, czyli starożytności. Korzenie jego rozważań odnajdujemy u Arystotelesa, Horacego i Scaligera. Poprosił poetów o studiowanie poezji starożytnej i zachodnioeuropejskiej, nie tylko w celu podniesienia jakości wytworów poetyckich, ale także po to, by polecić poetę w jego uniwersalnych kompetencjach książętom jako suwerennego partnera. W ten sposób Opitz promował także zakotwiczenie poezji w środowisku dworskim. 
Opitz wymaga metryki opartej na naturalnym akcentowaniu słów w danym języku. Dla Niemca oznacza to radykalnie inny, ściśle zmieniający się metr od metryki antycznej, której najczystszym ucieleśnieniem jest metryka aleksandryjska. O wpływie twórczości Opitza świadczy fakt, że tak znany współczesny poeta, jak Georg Rudolf Weckherlin, został po publikacji zmuszony do zrewidowania swoich wierszy. Sam Opitz zrealizował swoje postulaty poetologiczne w swoich „Consolation Poems jn Abwertigkeit des War”, które powstały w 1621 r., ale zostały opublikowane anonimowo dopiero w 1633 r.: wiersz dydaktyczny składa się z 2308 nieprzerwanie jambicznych aleksandryn, które rymują się na przemian w parach akcentowanych i nieakcentowanych. 
Opitz wykazywał szczególne zainteresowanie dramatem. Chociaż nie próbował własnych poematów dramatycznych, przetłumaczył na język niemiecki trojany Seneka (1625) i Antygonę Sofoklesa (1626).

Bibliografia / Linki:​

1.  „Przechodzimy jak dym z silnych wiatrów

Wiersze niemieckie z XVII wieku

Rütten i Loening, Berlin 1985

2. Wznów na  Wortwuchs.net 

3. Wznów na  Schott-music.com

4. Biografia polska  online

5.  Książka:  Klaus Garber-

Reformator i oświecony Martin Opitz (1597-1639) 

Humanista w dobie kryzysu

6. www.gesichter-der-reformation.eu

Inni poeci ze Śląska: Johann Scheffler (Angelus Silesius, 1624-1677), Friedrich von Logau (1605-1655), Andreas Scultuetus (1622-1647), Christian Hoffmann von Hoffmannswaldau (1616-1679), Daniel Casper von Lohenstein (1635- 1683), Heinrich Mühlpfort (1639-1681), Hans Aßmann von Abschatz (1646-1699), Benjamin Neukirch (1665-1629), Andreas Gryphius (1616-1664), Christoph Köler (1602-1658), Apelles von Löwenstern (1594) -1648), Czepko von Reigersfeld (1604-1650), Tscherning Andreas (1611-1659), Christoph Kaldenbach (1613-1698), Rosenthal Dorothea Eleonora (1600-), Heinrich von Ziegler i Kliphausen, Kuhlmann Quirinus, Paucker Nikolaus .. .